101 lat temu odsłonięto Pomnik Nieznanego Żołnierza w Brzesku

5 sierpnia 1925 roku w Brzesku uroczyście odsłonięto Pomnik Nieznanego Żołnierza, poświęcony poległym za Ojczyznę w latach 1914–1920. Dziś jest jednym z najważniejszych miejsc pamięci w mieście. Autorem jego projektu był Ignacy Patolski – nauczyciel brzeskiego gimnazjum, malarz, społecznik i działacz konspiracyjny, zamordowany podczas II wojny światowej.

W piątek, 15 sierpnia 2026 roku, minęło dokładnie 101 lat od odsłonięcia Pomnika Nieznanego Żołnierza w Brzesku. Monument znajduje się przy ul. Kościuszki, obok muru Starego Cmentarza, niedaleko kościoła pw. Ducha Świętego i naprzeciwko budynku Sądu Rejonowego.

Umieszczona na nim tablica poświęcona jest „Nieznanemu Żołnierzowi poległemu za Ojczyznę 1914–1920”. Od ponad wieku właśnie tutaj odbywają się najważniejsze brzeskie uroczystości patriotyczne. Przy pomniku składane są wieńce i kwiaty, wystawiane są poczty sztandarowe, a wartę honorową pełnią m.in. żołnierze i harcerze. Podczas najważniejszych świąt państwowych zapalane są również dwa gazowe znicze.

Zapraszamy do obejrzenia krótkiego materiału poświęconego Ignacemu Patolskiemu i historii Pomnika Nieznanego Żołnierza, przygotowanego przez zespół Biblioteki Brzesko.

Ignacy Patolski i Pomnik Nieznanego Żołnierza w Brzesku / video <==

Pomnik Nieznanego Żołnierza w Brzesku

Znajduje się przy ul. Kościuszki, nieopodal cmentarza parafialnego, tuż obok kościoła pw.Ducha Św., naprzeciwko budynku Sądu Rejonowego. Tablica pamiątkowa poświęcona jest „Nieznanemu Żołnierzowi poległemu za ojczyznę 1914–1920” . Warto przypomnieć Grób Nieznanego Żołnierza został odsłonięty 15 sierpnia 1925 roku. Wykonany został według projektu Ignacego Patolskiego, malarza i pedagoga urodzonego w 1887 roku w Krakowie. W latach 1924 1939 Ignacy Patolski uczył rysunku i robót ręcznych w gimnazjum powiatowym i w szkole powszechnej w Brzesku. Został aresztowany przez Niemców w 1941 roku, rok później został zamordowany w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. Przy pomniku z okazji ważnych uroczystości Państwowych palą się 2 gazowe znicze, wartę pełnią żołnierze , harcerze, składane są wieńce i kwiaty, w uroczystościach uczestniczą poczty sztandarowe.

Ignacy Patolski (1887-1942)

Ignacy Patolski, wieloletni nauczyciel brzeskiego gimnazjum i szkół powszechnych, artysta malarz, animator życia kulturalnego, działacz społeczny i ludowy, ofiara terroru hitlerowskiego, urodził się 23 stycznia 1887 r. w Krakowie, w rodzinie Jana i Heleny z Nazarów.

Po ukończeniu szkół: ludowej i wydziałowej, kształcił się rok w Szkole Przemysłowej w Krakowie, a następnie w Seminarium Nauczycielskim w Tarnowie, które ukończył egzaminem maturalnym w 1907 r. Kwalifikacje zawodowe podnosił również na uniwersytecie wakacyjnym w Zakopanem (1920-1922), na Wyższych Kursach Malarstwa, Rysunku i Robót Ręcznych w Krakowie (1923) oraz w Państwowym Instytucie Robót Ręcznych w Warszawie (1923/24).

Nim związał się z Brzeskiem na stałe, uczył w szkołach powszechnych w Wietrzychowicach (1907-1909), Gręboszowie (1909-1910) i Oleśnie koło Dąbrowy Tarnowskiej (1910-1924). Pracując w Oleśnie czynnie działał w ruchu ludowym. W 1920 r. na rok przerwał pracę pedagogiczną i podjął się kierownictwa Powiatowej Spółdzielni Nauczycielskiej w Dąbrowie Tarnowskiej.

W 1924 r. po otrzymaniu nominacji na nauczyciela szkół średnich przeniósł się do Brzeska, gdzie do 1939 r. uczył rysunku i robót ręcznych w Państwowym Gimnazjum Koedukacyjnym (później im. J. Piłsudskiego) oraz sprawował opiekę nad pracowniami: introligatorską i stolarską, Kasą Oszczędności i Pożyczek, kołami: modelarskim, Ligi Obrony Powietrznej Państwa, a także Ligi Morskiej i Kolonialnej.

Od 1930 r. był członkiem Rady Tymczasowej i Zarządu Powiatu, a od 1931 r. sekretarzem Towarzystwa Opieki nad Młodzieżą Szkół Średnich. Ponadto od 1934 r. uczył również rysunku i robót ręcznych w Szkole Powszechnej Żeńskiej w Brzesku. Za całokształt pracy został w 1938 r. odznaczony brązowym medalem „Za Długoletnią Służbę”.

Z chwilą wybuchu II wojny światowej J. Patolski organizował pomoc dla jeńców i uchodźców, a także współpracował ze Związkiem Walki Zbrojnej. 12 maja 1941 r. został aresztowany przez gestapo i umieszczony na ponad rok w więzieniu w Tarnowie, skąd został wywieziony do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Wykończony bardzo trudnymi warunkami obozowymi zmarł 10 lutego 1942 r.

Profesor J. Patolski malował głównie olejne i akwarelowe pejzaże oraz martwe natury (m.in. „Primula w doniczce”, olej, tektura, sygn., własność prof. J. Pinowskiego w Warszawie). Dla sceny gimnazjalnej wykonywał afisze i scenografie m.in. do „Dożywocia” A. Fredry (1924), „Antygony” Sofoklesa (1925), „Betlejem Polskiego” L. Rydla (1926), „Balladyny” J. Słowackiego (1927), „Szopki studenckiej” K. Missony, „Kościuszki pod Racławicami” W. Anczyca (1929), „Wyzwolenia” S. Wyspiańskiego (1930) i „Jasełek” (1932). Projektował również Pomnik Nieznanego Żołnierza w Brzesku, usytuowany przy ul. Kościuszki, obok muru Starego Cmentarza, uroczyście odsłonięty 15 sierpnia 1925 r., a także winiety gimnazjalnych tableau (jedno w zbiorach LO).

Należał również do ofiarodawców pamiątek dla Szkolnego Muzeum Wojskowego, mieszczącego się do 1939 r. w brzeskim gimnazjum.

—
video: Brzeskie Regionalia
Brzeskie regionalia / IB