Nekropolia polskich oficerów w Charkowie-Piatichatkach w fotografiach Andrzeja Świderskiego” – to tytuł wystawy prezentującej zdjęcia autora z lat 1990–1991, kiedy uczestniczył w odkrywaniu grobów polskich oficerów. Nowa wystawa plenerowa Zostanie wyeksponowana przy Regionalnym Centrum Edukacji o Pamięci im. gen. bryg. Zdzisława Baszaka w Tarnowie.
Przez pół wieku ZSRS ukrywał prawdę o mordzie na polskich oficerach, m.in. niszcząc w 1969 r. ślady grobów w Charkowie-Piatichatkach przy użyciu środków chemicznych. Przełom nastąpił w 1990 r., gdy władze radzieckie oficjalnie przyznały się do winy NKWD. W 1991 r. polska ekipa pod kierunkiem prokuratora Stefana Śnieżki przeprowadziła ekshumacje ofiar ze Starobielska, potwierdzając skalę zbrodni. Mimo dowodów Rosja w 2005 r. uznała sprawę za przedawnioną, dlatego śledztwo historyczne kontynuuje polski IPN.
Wystawa IPN w Krakowie prezentuje kluczową dokumentację tych wydarzeń, które Andrzej Świderski (fotograf Energopolu) uwiecznił na zdjęciach – od postawienia pierwszego brzozowego krzyża przez pracowników Energopolu, przez przebieg oficjalnych prac ekshumacyjnych, aż po przygotowanie symbolicznej mogiły oficerów.
W trakcie prac ekshumacyjnych potwierdzono istnienie 5 masowych grobów polskich oficerów, w których odnaleziono szczątki 161 osób. Znaleziono również dokumenty osobiste i służbowe, korespondencję od rodzin oraz przedmioty pozwalające na identyfikację ofiar. Badania potwierdziły, że w Charkowie-Piatichatkach spoczywają oficerowie z obozu w Starobielsku.
Kolejne badania archeologiczne przeprowadzone w 1994 r. pozwoliły odtworzyć topografię cmentarza NKWD i odnaleźć wszystkie masowe groby – było ich łącznie 75, w tym 15 mogił polskich oficerów oraz 60 grobów ofiar innych sowieckich egzekucji.
Otwarcie wystawy plenerowej z udziałem naczelnika Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Krakowie, Michała Masłowskiego, odbędzie się w czwartek, 16 kwietnia 2026 r., o godz. 12:00. Wystawę będzie można oglądać do końca maja.
—
foto: Andrzej Świderski
Muzeum Ziemi Tarnowskiej
Galeria zdjęć
Fot 1: Ks. Zdzisław Peszkowski modli się przy dołach śmierci w Charkowie-Piatichatkach, gdzie znaleziono szczątki polskich oficerów zamordowanych w 1940 r., fot: Andrzej Świderski,
Fot 2. Złożenie dziewięciu skrzyń ze szczątkami polskich oficerów do grobu, który stanowił pierwotny dół śmierci w Charkowie-Piatichatkach, sierpień 1991 r., fot: Andrzej Świderski
