Bezpieczna Wieś – Odporne Sołectwo. Sołtysi ważnym ogniwem systemu obrony cywilnej / zdjęcia

25 października 2026 r. w Centrum Kultury Wsi Polskiej w Wierzchosławicach odbyła się ogólnopolska konferencja „Bezpieczna Wieś – Odporne Sołectwo”. Jej głównym tematem była rola sołtysów, rad sołeckich i lokalnych społeczności w budowaniu systemu obrony cywilnej oraz odporności społecznej. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, środowisk wojskowych, ekspertów oraz sołtysów z różnych regionów Polski.

Konferencję zorganizowało Małopolskie Stowarzyszenie Sołtysów we współpracy z Krajowym Stowarzyszeniem Sołtysów, Klubem Generałów i Admirałów RP oraz Akademią Sztuki Wojennej. Spotkanie miało na celu nie tylko wymianę doświadczeń, lecz przede wszystkim rozpoczęcie szerszej dyskusji o tym, jak skutecznie włączyć sołtysów i rady sołeckie w przygotowanie mieszkańców na sytuacje kryzysowe.

Uroczystości rozpoczęły się od Mszy Świętej w kościele w Wierzchosławicach, odprawionej w intencji sołtysów oraz Ojczyzny. Następnie uczestnicy udali się na cmentarz, gdzie złożyli kwiaty na grobie Wincentego Witosa – wybitnego przywódcy, trzykrotnego premiera Polski i jednego z najważniejszych przedstawicieli polskiej wsi.

Ten symboliczny początek podkreślił związek wydarzenia z tradycją polskiego ruchu ludowego, odpowiedzialnością za sprawy publiczne oraz znaczeniem lokalnych wspólnot w życiu państwa.

Po przybyciu do Centrum Kultury Wsi Polskiej w Wierzchosławicach konferencję zainaugurowano wprowadzeniem sztandaru i wspólnym odśpiewaniem hymnu państwowego.

Spotkanie poprowadził Grzegorz Przybyło, prezes Małopolskiego Stowarzyszenia Sołtysów i wiceprezes Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów.

W konferencji uczestniczyli przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej, parlamentarzyści, reprezentanci środowisk wojskowych oraz osoby zaangażowane w rozwój lokalnych wspólnot.

Wśród zaproszonych gości znaleźli się wojewoda małopolski Krzysztof Jan Klęczar, senator Andrzej Pająk oraz poseł Wiesław Krajewski. Samorząd reprezentowali m.in. starosta tarnowski Jacek Hudyma, członek Zarządu Powiatu Brzeskiego Jarosław Sorys, wójt gminy Wierzchosławice Małgorzata Moskal oraz wójt gminy Korzenna Leszek Skowron.

Wójt Leszek Skowron, występujący również jako członek Rady ds. Samorządu przy Prezydencie RP, odczytał okolicznościowy list z Kancelarii Prezydenta, przekazany przez pełnomocnika Prezydenta RP ds. współpracy z sołtysami.

W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele środowisk mundurowych i eksperckich. Wśród nich byli admirał Marek Toczek, prezes Klubu Generałów i Admirałów RP, oraz generał Władysław Saczonek, wieloletni attaché wojskowy w Kanadzie. Obecny był także Dariusz Grabowski, ekonomista i doradca ekonomiczny w rządzie premiera Jana Olszewskiego.

Tak szerokie grono uczestników pokazało, że kwestia bezpieczeństwa lokalnego wymaga współpracy wielu środowisk – od administracji publicznej, przez samorządy, po organizacje społeczne i osoby dysponujące doświadczeniem wojskowym.

Pierwsza część konferencji poświęcona była dotychczasowej współpracy administracji z sołtysami oraz działaniom podejmowanym na rzecz bezpieczeństwa mieszkańców. W wystąpieniach przedstawicieli administracji i samorządu pojawiły się zagadnienia dotyczące współpracy z lokalnymi liderami, przepływu informacji oraz przygotowania społeczności do reagowania na zagrożenia.

Szczególne znaczenie miało podkreślenie, że sołtys nie jest wyłącznie przedstawicielem mieszkańców w kontaktach z urzędem. To także osoba, która dobrze zna swoją miejscowość, jej mieszkańców, lokalną infrastrukturę, zasoby oraz problemy. W sytuacji kryzysowej ta wiedza może mieć istotne znaczenie dla sprawnego przekazywania ostrzeżeń, identyfikowania potrzeb i organizowania pomocy.

Kolejnym punktem programu był panel sołecki, w którym wystąpili sołtysi posiadający osobiste doświadczenia związane z sytuacjami kryzysowymi. W dyskusji uczestniczyli Klaudia Filas, sołtys sołectwa Stogniowice, Monika Makselan Kardynał, sołtys sołectwa Bolesławów, Łukasz Korczyk, sołtys sołectwa Jawiszowice, oraz Jerzy Kłepa, sołtys sołectwa Jurczyce.

Ich udział pozwolił spojrzeć na bezpieczeństwo z perspektywy osób, które na co dzień funkcjonują najbliżej mieszkańców. Doświadczenia sołtysów pokazały znaczenie szybkiej komunikacji, wzajemnego zaufania, znajomości lokalnych potrzeb oraz zdolności do mobilizowania ludzi do wspólnego działania.

To właśnie na poziomie sołectwa często jako pierwsze ujawniają się potrzeby mieszkańców, zwłaszcza osób starszych, samotnych, z niepełnosprawnościami oraz tych, które w sytuacji zagrożenia mogą potrzebować szczególnego wsparcia.

W kolejnej części konferencji odbył się panel ekspercki poświęcony współpracy samorządów, instytucji publicznych i lokalnych liderów w budowaniu odporności społecznej oraz systemu obrony cywilnej.

W dyskusji uczestniczyli płk Andrzej Soboń, dziekan Wydziału Bezpieczeństwa Narodowego Akademii Sztuki Wojennej, Stanisław Kaszyk, pełnomocnik wojewody małopolskiego do spraw współpracy ze środowiskami lokalnymi województwa małopolskiego, Ireneusz Niewiarowski, prezes Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów, oraz Grzegorz Cichy, burmistrz Gminy i Miasta Proszowice i prezes Unii Miasteczek Polskich.

Podczas rozmów wielokrotnie podkreślano, że nie da się skutecznie budować systemu obrony cywilnej bez uwzględnienia sołtysów i rad sołeckich. Lokalne struktury mają bowiem bezpośredni kontakt z mieszkańcami i dysponują wiedzą, której nie da się w pełni zastąpić działaniami prowadzonymi wyłącznie na szczeblu administracyjnym.

Samo wskazanie sołtysa jako ważnego uczestnika systemu bezpieczeństwa nie wystarczy. Konieczne jest określenie jego zadań, zakresu odpowiedzialności, sposobu współpracy z gminą i służbami oraz możliwości korzystania z dostępnych zasobów. Ważne jest również, aby lokalni liderzy wiedzieli, do kogo zwrócić się o pomoc, jak przekazywać informacje i w jaki sposób postępować w konkretnych sytuacjach zagrożenia.

Budowanie odporności społecznej powinno zatem opierać się na wcześniejszym przygotowaniu, szkoleniach, ćwiczeniach oraz czytelnym podziale zadań pomiędzy wszystkie zaangażowane podmioty.

Jedną z ważnych inicjatyw przedstawionych podczas konferencji była koncepcja programu wspierającego szkolenia dla sołtysów, z możliwością włączenia w te działania rezerwistów Wojska Polskiego.

Założenia tej koncepcji zaprezentowali generałowie Piotr Czerwiński i Zenon Poznański. Zwrócili uwagę na potencjał osób posiadających doświadczenie wojskowe, które mieszkają w lokalnych społecznościach i mogą wspierać przygotowanie mieszkańców do reagowania na zagrożenia.

Rezerwiści mogą stanowić cenny zasób wiedzy i praktycznych umiejętności. Ich doświadczenie, połączone ze znajomością lokalnych uwarunkowań przez sołtysów, mogłoby służyć organizowaniu szkoleń, ćwiczeń oraz działań przygotowujących społeczności do sytuacji kryzysowych.

Takie podejście pozwalałoby rozwijać kompetencje mieszkańców bez pomijania istniejących zasobów lokalnych. Sołtys zna ludzi i specyfikę miejscowości, natomiast osoby z doświadczeniem wojskowym mogą wnieść wiedzę z zakresu organizacji, dyscypliny działania i przygotowania do reagowania na zagrożenia.

Przedstawiona koncepcja stanowi propozycję dalszych działań wymagających dopracowania zasad organizacyjnych, zakresu szkoleń i współpracy z właściwymi instytucjami. Jej podstawowym założeniem jest wykorzystanie potencjału, który już istnieje w wielu polskich wsiach.

Podczas konferencji admirał Marek Toczek, prezes Klubu Generałów i Admirałów RP, wręczył Grzegorzowi Przybyło odznakę oraz statut potwierdzający jego status członka wspierającego Klubu.

Wyróżnienie wiąże się z zaangażowaniem w rozwijanie współpracy pomiędzy środowiskiem sołeckim a ekspertami dysponującymi wiedzą i doświadczeniem w zakresie bezpieczeństwa oraz obrony cywilnej. Szczególne znaczenie ma tu znajomość specyfiki polskiej wsi, lokalnych struktur społecznych i możliwości wykorzystania ich potencjału w działaniach na rzecz bezpieczeństwa.

Współpraca organizacji sołeckich ze środowiskiem wojskowym i eksperckim może stanowić ważny element rozwijania praktycznych rozwiązań odpowiadających na potrzeby mieszkańców.

Istotnym elementem konferencji było również przeprowadzenie anonimowej ankiety skierowanej do uczestniczących w wydarzeniu sołtysów. Jej celem było zebranie opinii osób pełniących funkcje w sołectwach na temat przygotowania lokalnych społeczności do sytuacji kryzysowych.

W ankiecie znalazły się pytania dotyczące potrzeb szkoleniowych, wyposażenia, dotychczasowych doświadczeń związanych z przygotowaniem do reagowania na zagrożenia, a także postrzeganej roli sołtysa, rady sołeckiej i organizacji społecznych w systemie obrony cywilnej i ochrony ludności.

Szczególnie ważne było poznanie opinii samych sołtysów. To oni najlepiej mogą wskazać, jakiej wiedzy i jakich narzędzi potrzebują, aby skuteczniej współpracować z mieszkańcami oraz właściwymi instytucjami.

Zebrane odpowiedzi mogą stanowić materiał do dalszej analizy potrzeb szkoleniowych i organizacyjnych środowiska sołeckiego. Mogą również pomóc w określeniu kierunków przyszłych inicjatyw oraz w przygotowaniu działań lepiej dopasowanych do rzeczywistych warunków funkcjonowania polskich wsi.

W konferencji uczestniczyli sołtysi z województw małopolskiego, podkarpackiego i świętokrzyskiego, a także przedstawiciele województw dolnośląskiego, mazowieckiego, wielkopolskiego, lubelskiego i śląskiego.

Obecność uczestników z różnych części kraju podkreśliła ogólnopolski charakter przedsięwzięcia i stworzyła możliwość wymiany doświadczeń pomiędzy środowiskami działającymi w odmiennych warunkach lokalnych.

Problemy związane z bezpieczeństwem, reagowaniem na sytuacje kryzysowe i przygotowaniem mieszkańców nie dotyczą wyłącznie jednej gminy czy jednego regionu. Dlatego tak ważne jest tworzenie przestrzeni do rozmowy, dzielenia się sprawdzonymi rozwiązaniami i wspólnego wypracowywania propozycji działań.

Konferencja „Bezpieczna Wieś – Odporne Sołectwo” pokazała, że budowanie odporności społecznej wymaga czegoś więcej niż odpowiednich przepisów i formalnych struktur. Potrzebne są również przygotowani ludzie, sprawna komunikacja, wzajemne zaufanie i jasno określone zasady współpracy.

Sołtysi oraz rady sołeckie mogą odegrać istotną rolę w tym procesie, pod warunkiem że zostaną odpowiednio przygotowani, a ich działania będą skoordynowane z zadaniami gmin, służb i innych instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.

Ważnym krokiem jest więc rozpoznanie lokalnych potrzeb, rozwijanie szkoleń teoretycznych i praktycznych, zapewnienie odpowiedniego wyposażenia oraz budowanie współpracy z organizacjami społecznymi i osobami dysponującymi specjalistyczną wiedzą.

Organizatorzy konferencji podkreślili znaczenie dalszej współpracy środowiska sołeckiego z administracją publiczną, samorządami i ekspertami. Zebrane doświadczenia oraz opinie uczestników mogą posłużyć do rozwijania kolejnych inicjatyw służących przygotowaniu mieszkańców na sytuacje kryzysowe.

Odporna wieś to społeczność, która potrafi współpracować, zna swoje możliwości i wie, jak działać w obliczu zagrożenia. A budowanie takiej odporności powinno rozpoczynać się właśnie tam, gdzie mieszkańcy znają się najlepiej – w swoich sołectwach.

—

Małopolskie Stowarzyszenie Sołtysów

Fot. Maciej Mazur